Stembusdemocratie
Wij gaan stemmen. De stemmen worden geteld. Er komt een president, een regering en een parlement. En klaar is Kees: wij zijn een democratie. Maar zo eenvoudig is het natuurlijk niet.
Waakhonden van de macht
De stembus bepaalt wie tijdelijk de macht krijgt. Democratie bepaalt wat die macht daarna allemaal wel en vooral niet mag doen. Daarom hebben wij een parlement. Rechters. Een Openbaar Ministerie. Een Constitutioneel Hof. Een vrije pers. En burgers die ook na verkiezingsdag hun mond mogen opendoen.
Stembusdemocratie
Als wij alleen eens in de vijf jaar mogen kiezen en daarna vijf jaar moeten toekijken, hebben wij geen sterke democratie. Dan hebben wij vooral een stembusdemocratie. Op verkiezingsdag zijn wij allemaal belangrijk. Zelfs zo belangrijk dat er om onze stem wordt gebedeld. Maar daarna komt de echte vraag: hoe belangrijk zijn wij de dag erna nog?
Suriname heeft dit verschijnsel niet uitgevonden. In veel ontwikkelingslanden kennen we hetzelfde beeld: op verkiezingsdag draait de democratie op volle toeren, maar daarna begint het systeem te haperen.
De stembus werkt
De rest moet nog leren meelopen. Waar zijn onze waakhonden? Maar wacht even. We hébben toch bewakers van de democratie?
Het parlement. De rechterlijke macht. Het Openbaar Ministerie. Het Constitutioneel Hof. De vrije pers.
Hoe is het met deze waakhonden gesteld? Functioneren ze nog zoals ze bedoeld zijn — of hebben sommige zich inmiddels neergelegd aan de voeten van de sterkste baas?
Geen poppenkast!
Het parlement moet de regering controleren. Niet applaudisseren omdat de eigen partij regeert. Maar zodra nationaal belang en partijbelang botsen, blijkt controle ineens een stuk moeilijker.
DNA krijgt dan soms de trekken van een rariteitenkabinet: ”soso bbari”, veel vertoon, veel beweging, maar te weinig echte controle.
De ideale toestand
De rechterlijke macht moet onafhankelijk kunnen oordelen, ook wanneer de politiek liever een andere uitkomst ziet. Het Openbaar Ministerie moet kunnen vervolgen zonder eerst naar het politieke weerbericht te kijken. Dat is de ideale toestand van deze bewakers van de democratie.
Zachte greep
Maar wat gebeurt er wanneer geniepig én openlijk wordt geprobeerd greep te krijgen op de rechterlijke macht? Dan komt niet alleen de onafhankelijkheid van de rechter in gevaar. Dan wordt een van de belangrijkste remmen op politieke macht losgeschroefd. De waakhond krijgt een riem om — en de politiek bepaalt hoe ver hij nog mag lopen.
Coma
Het Constitutioneel Hof moet wetten aan de Grondwet kunnen toetsen. Voorwaar geen eenvoudige taak. Maar deze waakhond functioneert op dit moment niet en bewaakt dus weinig. Het Hof heeft haar eigen geschiedenis; daarover later meer. Voor nu volstaat één constatering: het Constitutioneel Hof is momenteel nauwelijks van betekenis. Deze waakhond ligt in coma.
De vrije pers
Deze hoort ook bij de bewakers van de democratie en wordt niet voor niets wel eens de vierde macht genoemd, naast de Trias Politica. Zij hoort de lastige vragen te stellen, de macht te volgen en zichtbaar te maken wat liever verborgen blijft. Maar ook deze waakhond verdient onze aandacht.
Want zodra een regering probeert media dichter naar haar invloedssfeer te trekken, journalisten afhankelijk worden van politieke toegang of kritische vragen plaatsmaken voor vriendelijke berichtgeving, begint de waakhond haar tanden te verliezen. Een pers die aan de voeten van de macht ligt, bewaakt de democratie niet meer. Zij bewaakt dan de baas.
De burger
En dan zijn wij er zelf nog. Wij zijn oorzaak én gevolg. Uiteindelijk draait alles om ons: de burger.
Zonder burgers is er geen samenleving, geen democratie, zelfs geen land in de betekenis die wij eraan geven — slechts een stuk aarde, omringd door water.
Wij maken het verschil. Maar dan moeten wij wel weten of wij werkelijk meespelen, of alleen eens in de vijf jaar even worden opgeroepen. Wij mogen niet alleen op verkiezingsdag wakker worden, een hokje rood maken en daarna weer vijf jaar gaan slapen. Want democratie is geen abonnement dat automatisch doorloopt nadat wij hebben gestemd.
Democratie
De stembus geeft ons een stem. Wat wij daarna met die stem doen, bepaalt de democratie. De stembus bepaalt wie aan de macht komt. Maar wanneer die macht daarna nauwelijks wordt gecontroleerd, kan democratie langzaam omslaan in overheersing. En precies hier schuilt het gevaar van een land waarin de waakhonden van de democratie zijn verzwakt, aan de lijn liggen of zelfs in coma verkeren.
Dan blijft de stembus staan, maar verdwijnt precies dát stukje wat haar betekenis geeft.
Deh fii ernstig.
Paul Middellijn
Disclaimer
De redactie van Chronos Times stelt ingezonden artikelen ter beschikking aan haar lezers om een diversiteit aan meningen en standpunten te bieden. De inhoud van dit artikel, inclusief alle geuite meningen en beweringen, valt volledig onder de verantwoordelijkheid van de auteur en weerspiegelt niet noodzakelijk de mening of het standpunt van de redactie. De redactie is niet aansprakelijk voor de juistheid van de informatie of voor eventuele gevolgen die voortvloeien uit de inhoud van dit stuk.
