Ingezonden
Wat als de macht niet wordt gegrepen, maar geruisloos verschuift?
Wat als hervorming geen vernieuwing blijkt, maar herverdeling van macht?
Dit opiniestuk onderzoekt hoe taal, expertise en propaganda samen een zachte coup mogelijk maken — zonder tanks en laarzen, maar met blijvende gevolgen.
Er bestaan staatsgrepen met tanks en soldaten. Maar er bestaan ook staatsgrepen zonder lawaai en kabaal: geen geweld, geen breuk met de orde — slechts procedures, taal en interpretaties van de wet. Niet buiten de democratie om, maar door haar van binnenuit te herstructureren. Juist daarom zijn zij gevaarlijker: omdat zij zich voltrekken terwijl alles ogenschijnlijk normaal blijft functioneren.
Taal als ingang
Elke zachte coup begint met taal. Woorden als hervorming, efficiëntie, stabiliteit en noodzaak worden consequent herhaald totdat zij vanzelfsprekend klinken. In die herhaling verschuift het debat ongemerkt: het gaat er niet langer om of een ingreep wenselijk is, maar hoe snel zij moet worden uitgevoerd. Twijfel wordt niet weerlegd, maar verdacht gemaakt.
De rol van bestuurskundigen
Bestuurskundigen vervullen in dit proces een belangrijke rol. Met modellen, schema’s en analyses geven zij richting en legitimatie aan ingrepen die diep ingrijpen in hoe macht is verdeeld. Dat is op zichzelf niet verkeerd. Het wordt problematisch wanneer technische logica belangrijker wordt dan maatschappelijke en democratische afwegingen.
Wanneer bestuurlijke efficiëntie zwaarder gaat wegen dan institutioneel evenwicht, verandert de ‘expertise’ van adviseren naar sturen! (Suriname kent een pakkend voorbeeld van een bestuurskundige die ineens minister van Justitie en Politie werd en het niet langer volhield als 30+ dagen. Hij werd in onze geschiedenis de kortst zittende minister ooit.)
De functie van propaganda
In datzelfde krachtenveld krijgen ook propagandisten ruimte als vertaalmachines van macht. Zij reduceren complexe hervormingen tot simpele verhalen, herhalen het frame van noodzakelijkheid en maken elke twijfel verdacht. Niet zelden maken zij gebruik van goedkope verzonnen tori die via social media worden gelanceerd. Deze lieden vormen een bataljon op zich. Hun enige doel is destabilisatie. Zo verdwijnt niet alleen kritiek, maar ook het vermogen van de samenleving om zichzelf te corrigeren. De cultuur van “a no mi” wordt voortgezet en vastgelegd als norm.
De ethische verschuiving
Het gevaarlijkste moment in dit proces is niet juridisch, maar ethisch. Besluiten worden verdedigd als noodzakelijk, niet als betwistbaar. Ethiek wordt persoonlijk in plaats van institutioneel. Precies daar verliest de rechtsstaat haar beschermende werking.
De historische les
De geschiedenis leert dat zulke processen zelden abrupt verlopen. Zij ontwikkelen zich in fases, vaak versneld door crisisdenken. Aan het begin van de Tweede Wereldoorlog zagen we hoe bestuurlijke ordening, morele rechtvaardiging en culturele disciplinering samen vielen onder het mom van noodzakelijkheid. Alhoewel de context in onze situatie anders is, is het mechanisme herkenbaar.
De rechterlijke macht onder druk
Wanneer hervorming zich concentreert rond de rechterlijke macht — zonder brede maatschappelijke inbedding, zonder transparantie en zonder duidelijke begrenzing — ontstaat een gevaarlijke asymmetrie. De instantie die burgers moet beschermen tegen macht, wordt zelf onderdeel van het machtsspel.
De prijs voor Suriname
De gevolgen zijn niet onmiddellijk zichtbaar, maar stapelen zich op: verlies van vertrouwen, brain drain, economische terughoudendheid. Ontwikkeling maakt plaats voor beheersing. Stilstand wordt verdedigd als orde. Repressie volgt wanneer legitimiteit ontbreekt.
Tot slot
Een zachte coup vraagt kritisch bewustzijn. Geen slogans, maar vragen. Geen babari, maar inhoud. Niet wie het hardst roept, maar wie rekenschap aflegt. Want waar vragen verdwijnen, verschuift macht ongestoord.
Paul Anansi Middellijn
storyteller/content creator
