De Iraanse opperste leider Ali Khamenei is zaterdag omgekomen bij een Israëlische luchtaanval als onderdeel van een grootschalige gezamenlijke militaire operatie tussen de Verenigde Staten en Israël. Dat heeft de Israëlische ambassadeur in Washington meegedeeld aan Amerikaanse functionarissen.
President Donald Trump verklaarde tegenover NBC News dat men ervan overtuigd is dat Khamenei dood is, evenals het merendeel van de Iraanse top. Volgens hem zijn de meeste personen die alle beslissingen namen uitgeschakeld.
Een Israëlische functionaris bevestigde aan Axios dat Khamenei is overleden en dat zijn lichaam werd geborgen uit zijn verwoeste residentie, op basis van Israëlische inlichtingen.
De 86-jarige Khamenei leidde Iran 35 jaar lang en was daarmee een van de langstzittende autoritaire leiders ter wereld. Zijn dood betekent een zware klap voor het regime en kan het instorten ervan versnellen, wat volgens Amerikaanse en Israëlische functionarissen een doel was van de operatie.
De dood van Khamenei veroorzaakt direct een opvolgingscrisis zonder duidelijke uitkomst. Volgens de Iraanse grondwet moet een raad van geestelijken een nieuwe opperste leider aanwijzen. Israëlische aanvallen waren echter ook gericht op hoge commandanten van de Islamitische Revolutionaire Garde en politieke leiders, waardoor de bevelstructuur van het regime ernstig is verstoord.
Israëlische functionarissen stellen dat ook de Iraanse minister van Defensie en de commandant van de Revolutionaire Garde zijn omgekomen bij gerichte aanvallen op zaterdag.
Het is onduidelijk of de Revolutionaire Garde de macht zal proberen over te nemen, of dat de aanvallen ruimte creëren voor een volksopstand, waar zowel de Israëlische premier Benjamin Netanyahu als president Trump op hebben aangestuurd.
Volgens Israëlische functionarissen waren ook de zonen van Khamenei doelwit, maar inlichtingenanalyses wijzen erop dat zij de aanvallen hebben overleefd. Mojtaba Khamenei, een van zijn zonen, werd breed genoemd als mogelijke opvolger.
Khamenei kwam in 1989 aan de macht na het overlijden van revolutionair leider ayatollah Ruhollah Khomeini. Gedurende 35 jaar consolideerde hij vrijwel volledige controle over de Iraanse staat.
Als opperste leider had hij gezag over de rechterlijke macht, de staatsmedia en alle veiligheidsdiensten, waaronder de Islamitische Revolutionaire Garde. Onder zijn leiding werden duizenden demonstranten gedood tijdens de meest recente landelijke opstand en werden hervormingsbewegingen herhaaldelijk hard onderdrukt.
In een nachtelijke videoboodschap riep Trump de Iraanse bevolking op tijdens de bombardementen in hun huizen te blijven, maar na afloop het bestuur over te nemen.
De in ballingschap levende voormalige kroonprins Reza Pahlavi, een prominente oppositieleider die massale protesten tegen het regime heeft georganiseerd, riep de Iraanse bevolking eveneens op de straat op te gaan. Hij deed tevens een oproep aan de Iraanse veiligheidsdiensten om zich bij het volk aan te sluiten en te helpen bij een stabiele en veilige overgang, anders dreigen zij mee ten onder te gaan met het regime.
